Start Opracowania 10-lecie eparchii wrocławsko-gdańskiej Cerkwi greckokatolickiej w Polsce (1996-2006)

10-lecie eparchii wrocławsko-gdańskiej Cerkwi greckokatolickiej w Polsce (1996-2006)

Opracowania

Jarosław Syrnyk (Wrocław)

Określone w tytule zagadnienie, już choćby przez wzgląd na przyjęte cezury czasowe, jest tematem nowym w dotychczasowej historiografii. Jak dotąd, badania dziejów Cerkwi greckokatolickiej w Polsce kończyły się zazwyczaj na opisie wydarzeń z przełomu lat 80. i 901. Wiele spośród opisywanych w poniższym artykule wydarzeń ma charakter bieżący, co z istoty rzeczy skłania bardziej do pisarstwa publicystycznego, niż do podejmowania się opracowań historycznych. Jednakże, przypadająca w roku 2006 dziesiąta rocznica powołania do życia greckokatolickiej eparchii wrocławsko-gdańskiej, a przede wszystkim udostępnienie autorowi artykułu dokumentów przechowywanych w archiwum diecezjalnym (dalej w skrócie: ADWG), stanowi mimo wszystko wystarczający pretekst do niniejszej próby opisania funkcjonowania społeczności greckokatolickiej na obszarze zachodniej Polski w latach 1996-2006 przez pryzmat istnienia na tym terenie zupełnie nowej jednostki cerkiewnej, jaką stała się eparchia wrocławsko-gdańska.

Warto na wstępie poświęcić kilka słów terminologii używanej w artykule na określenie nazwy eparchii. Oficjalna nazwa brzmi: eparchia (lub zamiennie „diecezja”) wrocławsko-gdańska obrządku greckokatolickiego (bizantyjsko-ukraińskiego). Nazwę tę stosuję wymiennie z nazwą: eparchia (diecezja) wrocławsko-gdańska Cerkwi greckokatolickiej. Wynika to ze stosowania podobnej terminologii przez obecnego rządcę diecezji, przy czym słowo „kościół” zastępuję używanym we wcześniejszych moich pracach słowem „cerkiew”, w moim przekonaniu właściwszym w odniesieniu do należącej do wschodniego odłamu Kościoła Powszechnego, Cerkwi greckokatolickiej.

Położenie Cerkwi greckokatolickiej w Polsce po II wojnie światowej. Po zakończeniu II wojny światowej, w wyniku masowych przesiedleń ludności ukraińskiej do ZSRR i na zachodnie oraz północne obszary Polski (tutaj w ramach akcji „Wisła”), a także w wyniku faktycznej (lecz w przeciwieństwie do ZSRR, nigdy nie sformalizowanej) decyzji o delegalizacji Cerkwi greckokatolickiej w Polsce, znalazła się ona w sytuacji krytycznej. Formalnie pozostające w granicach polskich dwie struktury cerkiewne tj. część diecezji przemyskiej i Administracja Apostolska Łemkowszczyzny (AAŁ) po uwięzieniu, wywiezieniu do ZSRR i późniejszej śmierci biskupów J. Kocyłowskiego i G. Łakoty, a także w sytuacji braku rządcy AAŁ, zostały pozbawione kanonicznego zwierzchnictwa. W tej sytuacji papież mianował specjalnego delegata ds. obrządków wschodnich na terenie Polski, którym został prymas A. Hlond. W 1949 r. dobra cerkiewne zostały zsekularyzowane. Aparat stalinowskiego państwa aktywnie wspierał też akcję misyjną prowadzoną po 1950 r. wśród grekokatolików przez niektórych duchownych prawosławnych. Do 1956 r. działalność Cerkwi greckokatolickiej tolerowana była jedynie w kilku świątyniach na terenie kraju, m.in. w Chrzanowie.

Zmiany polityczne w kraju, zapoczątkowane wydarzeniami 1956 r., objęły również Cerkiew greckokatolicką w Polsce. Nie została ona co prawda uznana de iure, jednak władze przyzwoliły na półlegalne funkcjonowanie quasi parafii greckokatolickich, nazywanych przez Ukraińców stanyciami, formalnie przy parafiach rzymskokatolickich. W 1957 r. powstało ich łącznie 17. Do roku 1983 ich liczba wzrosła do 70. Jednocześnie od drugiej połowy lat 60. rozpoczął się proces odbudowywania, czy też ponownego budowania niezależnych struktur cerkiewnych. Pierwszym krokiem w tym kierunku było mianowanie w 1967 r. ks. mitrata Bazylego Hrynyka na wikariusza generalnego prymasa Polski dla wiernych obrządku greckokatolickiego. Po śmierci ks. Hrynyka zaszczytu tego dostąpił ks. mitrat Stefan Dziubyna. W 1981 r. nowy prymas Polski – kardynał Józef Glemp powołał dwóch wikariuszy generalnych, oddzielnie dla północy i południa kraju. Zostali nimi ks. Jan Martyniak i ks. Jozafat Romanyk. Wreszcie 16 września 1989 r. ks. J. Martyniak został wyświęcony na biskupa pomocniczego przy prymasie Polski. Półtorej roku później, 16 stycznia 1991 r. biskup Martyniak został ordynariuszem greckokatolickiej diecezji przemysko-warszawskiej. Tym samym zakończył się okres półlegalnego istnienia w Polsce struktur greckokatolickich.

Mimo niemal 45 lat formalnego „nieistnienia” i represji, Cerkiew greckokatolicka w Polsce przetrwała. W połowie lat 90. źródła kościelne szacowały nawet liczbę wiernych wyznania greckokatolickiego w Polsce na 110.380 osób2. Dane te powstały w oparciu o informacje zebrane przez wszystkie diecezje terytorialne Kościoła katolickiego w Polsce. Jak się wkrótce okazało były one w istotny sposób zawyżone.

Powołanie eparchii wrocławsko-gdańskiej Cerkwi greckokatolickiej w Polsce. Pomimo pomyślnych dla grekokatolików wydarzeń w Polsce i w Ukrainie, kierunek dalszego rozwoju struktur cerkiewnych na terenie Polski nie był na początku lat 90. ostatecznie przesądzony. Początkowo, w ramach realizacji zapisów papieskiej bulli „Totus tuus Poloniae populus”, dopiero co erygowaną diecezję greckokatolicką włączono do struktur kościoła rzymskokatolickiego w Polsce, tzn. zwierzchnikiem biskupa greckokatolickiego stawał się prymas Polski. Rozwiązanie to spowodowało masowe protesty ze strony wiernych Cerkwi greckokatolickiej. Obecny kształt Cerkwi został nadany w roku 1996, gdy powołana została do życia metropolia przemysko-warszawska składająca się z dwóch jednostek administracyjnych: archidiecezji przemysko-warszawskiej oraz diecezji wrocławsko-gdańskiej. Jednocześnie biskup Jan Martyniak został podniesiony do godności arcybiskupa i metropolity przemysko-warszawskiego, zaś na pierwszego rządcę nowopowstałej diecezji wrocławsko-gdańskiej powołany został ks. mitrat Teodor Majkowicz3.

Biskup T. Majkowicz urodził się 6 stycznia 1932 r. w miejscowości Rzepedź. Święcenia kapłańskie przyjął w roku 1956. Chirotonia władyki miała miejsce w Przemyślu 12 lipca 1996 r., zaś jego ingres odbył się 3 sierpnia 1996 r. we Wrocławiu4.

Granice diecezji zostały wyznaczone w Dekrecie wykonawczym dotyczącym decyzji Ojca Świętego Jana Pawła II w związku z reorganizacją struktur duszpastersko-administracyjnych obrządku greckokatolickiego5. W jej skład weszły tereny Rzeczypospolitej po lewej stronie Wisły, z wyłączeniem miejscowości, przez które rzeka ta przepływa. W chwili erygowania eparchii nowy biskup przejął jurysdykcję nad dekanatami: wrocławskim, koszalińskim, zielonogórskim oraz parafiami: Gliwice, Katowice, Gdańsk. Siedzibą biskupstwa ustanowiono Wrocław, zaś na katedrę przeznaczono kościół pw. Podwyższenia Św. Krzyża i Św. Jozafata, Bpa i M. we Wrocławiu.

Realizując zadanie organizacji struktur eparchii, bp T. Majkowicz ustanowił we wrześniu 1996 r. 4 dekanaty: wrocławski (17 parafii), zielonogórski (14 parafii), koszaliński (12 parafii) i słupski (13 parafii). Łącznie w 56 parafiach diecezji pracowało wówczas 22 duchownych6. Na wikariusza generalnego diecezji powołany został ks. Piotr Kryk7, który został jednocześnie dziekanem wrocławskim. Dziekanem zielonogórskim został ks. Julian Hojniak, koszalińskim o. Jozafat Osypanko zaś słupskim ks. Bogdan Pipka8. W skład kurii biskupiej, poza biskupem i wikariuszem wchodził jeszcze ekonom eparchii ks. Włodzimierz Pyrczak. Kolegium radców eparchii oraz radę prezbiterów tworzyli zaś: ks. mitr. P. Kryk, ks. mitr. dr hab. Ch. Stanecki, ks. J. Hojniak, ks. W. Pyrczak, ks. J. Ulicki, ks. B. Pipka i o. J. Osypanko.

Tab. 1: Księża greckokatoliccy eparchii wrocławsko-gdańskiej w roku 1996.

Dekanat

Parafie i filie

Duchowni

wrocławski

Wrocław, Brzeg, Wałbrzych, Wołów, Gliwice, Zamienice, Katowice, Kłodzko, Legnica, Lubin, Modła, Nysa, Oława, Oleśnica, Opole, Środa Śl., Chobienia

ks. mitr. Piotr Kryk, ks. J. Bojczeniuk, ks. dr M. Huk, ks. M. Drapała, ks. B. Ogrodnik, ks. prof. dr hab. J. Czerski, ks. mitrat dr hab. Ch. Stanecki, ks. J. Wodonos (emeryt);

zielonogórski

Głogów, Gorzów, Zielona Góra, Międzyrzecz, Nowogród Bobrz., Osiecko, Poźrzadło, Przemków, Skwierzyna, Szprotawa, Strzelce Kraj.,

ks. J. Hojniak, ks. R. Lirka, ks. J. Klucznik, ks. B. Miszczyszyn, ks. W. Rosiecki (emeryt)

koszaliński

Bobolice, Wałcz, Drzewiany, Ińsko, Kołobrzeg, Koszalin, Płoty, Świdwin, Trzebiatów, Szczecinek, Szczecin, Stargard Szcz.

o. J. Osypanko, ks. D. Wowk, ks. B. Hałuszka, ks. W. Pyrczak, ks. M. Pidłypczak

Słupski

Barkowo, Barcino, Bytów, Biały Bór, Gdańsk, Lębork, Międzybórz, Miastko, Sławno, Słupsk, Słupia, Smołdzino, Człuchów

ks. B. Pipka, ks. B. Drozd, ks. R. Malinowski, ks. J. Ulicki, ks. P. Szwec-Nadworny

Źródło: Календар «Благовіста» 1997, Górowo Iławieckie 1997, s. 191 – 194. Źródło to omyłkowo podaje dane dotyczące dekanatu zielonogórskiego (w zestawieniu zostały skorygowane)

W grudniu 1996 r. bp Majkowicz powołał do życia Caritas diecezji wrocławsko-gdańskiej. Jej dyrektorem został ks. Piotr Szwec-Nadworny9. Kanclerzem kurii został ks. Józef Ulicki (początkowo pełniącym obowiązki kanclerza był ks. mitr. P. Kryk). Biskup zlecił także ks. M. Melnykowi przygotowanie szematyzmu diecezji wrocławsko-gdańskiej. Władyka zobowiązał ponadto podległych mu duchownych do regularnego wpłacania cathedraticum oraz obejmowania należnych Cerkwi gruntów10.

Za czasów posługi biskupiej bpa Teodora, diecezja włączyła się też do akcji pomocy powodzianom w 1997 r. Według wykazów sporządzonych przez wikariusza generalnego diecezji ks. mitr. P. Kryka, na ten cel zebrano początkowo w całej metropolii przemysko-warszawskiej kwotę 42.024 zł. Zostały one przekazane 39 rodzinom, które ucierpiały na skutek kataklizmu. W późniejszym czasie eparchia otrzymała kolejne 7.733,25 zł, które rozdysponowano wśród 10 najbardziej poszkodowanych rodzin11.

Pewnym problemem w funkcjonowaniu diecezji był przedłużający się pobyt władyki Majkowicza poza granicami swojej eparchii. W trakcie odbywającego się we Wrocławiu Kongresu Eucharystycznego w maju 1997 r., papież Jan Paweł II podarował diecezji kościół św. Wincentego z przeznaczeniem na katedrę. W tym samym roku biskup przeprowadził się do Gdańska. Niewątpliwie zwłoka z wyjazdem z Przemyśla podyktowana była również postępującą chorobą serca, na którą cierpiał biskup. W jej następstwie, 9 maja 1998 r. w Przemyślu bp. Teodor Majkowicz zmarł. Zgodnie z ostatnią wolą został pochowany w rodzinnej Rzepedzi.

Warto zauważyć, że w oficjalnych pismach bp Majkowicz posługiwał się tytułem „Biskup Wrocławsko-Gdański Obrządku Greckokatolickiego”, a nie „Kościoła Greckokatolickiego”. Było to zresztą zgodne z oficjalną terminologią watykańską, stanowi jednakże przyczynek do dalszych badań, co zasygnalizowałem też we wcześniejszym fragmencie artykułu, na temat faktycznego i formalnego statusu Cerkwi greckokatolickiej w Polsce w latach 90. oraz postaw duchownych greckokatolickich w tym zakresie, gdyż niewątpliwie „obrządek” to coś mniej niż „kościół”.

„Interregnum”. Po śmierci bpa Teodora Majkowicza zasadniczą kwestią dla dalszego funkcjonowania eparchii stał się wybór jej tymczasowego administratora. W oparciu o Kodeks Kanoniczny Kościołów Wschodnich, w dniu 13 maja 1998 r. we Wrocławiu zebrało się kolegium radców eparchii w składzie: ks. mitr. Ch. Stanecki, ks. mitr. P. Kryk, ks. W. Pyrczak, ks. J. Hojniak i ks. B. Hałuszka, które w tajnym głosowaniu wybrało ks. mitrata Piotra Kryka na administratora eparchii12.

Podstawowym zadaniem administratora stało się załatwienie wszelkich formalności związanych z przejęciem nowej katedry oraz przygotowaniem jej do celów liturgicznych. W czerwcu 1998 r. został spisany akt notarialny formalnie przekazujący świątynię grekokatolikom. Od tego czasu rozpoczęły się prace remontowe w świątyni. Jej oddanie do użytku zbiegło się w czasie z powołaniem o. Włodzimierza Romana Juszczaka na biskupa diecezji wrocławsko-gdańskiej Cerkwi greckokatolickiej.

Powołanie i ingres bpa Włodzimierza Juszczaka. W dniu 24 kwietnia 1999 r. Nuncjatura Apostolska w Polsce wydała komunikat, informujący o tym, że papież Jan Paweł II mianował o. Włodzimierza Juszczaka „biskupem diecezjalnym Eparchii wrocławsko-gdańskiej obrządku greckokatolickiego”13. Pięć dni wcześniej, informację na ten temat przekazano m.in. ministrowi spraw wewnętrznych i administracji J. Tomaszewskiemu oraz administratorowi diecezji ks. mitr. P. Krykowi.

Biskup Włodzimierz (imię zakonne) przyszedł na świat jako Roman Juszczak w dniu 19 lipca 1957 r. Dorastał w miejscowości Rosochata nieopodal Legnicy. Jego matka – Joanna, pochodziła z Berezki nieopodal Birczy, ojciec – Bazyli, z Łemkowszczyzny, ze wsi Bodnarka. Był pierwszym dzieckiem oficjalnie ochrzczonym w legnickiej „parafii” greckokatolickiej po wysiedleniu. Po ukończeniu szkoły podstawowej, rozpoczął naukę w IV Liceum Ogólnokształcącym w Legnicy. Szkoła ta wywarła bardzo istotny wpływ na dalsze życie przyszłego biskupa. Po jej zakończeniu, w 1976 r. Roman Juszczak wstąpił do zakonu bazylianów w Warszawie. Pierwsze śluby zakonne złożył w 1978 r., zaś wieczne w 1983 r. tuż po zakończeniu studiów. W tym samym roku został wyświęcony na diakona i wreszcie, 28 maja 1983 r. przyjął w Legnicy z rąk arcybiskupa i metropolity Henryka Gulbinowicza święcenia kapłańskie.

Pracę duszpasterską o. Włodzimierz rozpoczął w parafiach na północy kraju, w Asunach i Bartoszycach, następnie w Ostrym Bardzie. W latach 1993-94 pracował w Węgorzewie, Wydminach i Chrzanowie. W latach 1989 – 1993 był wykładowcą nowicjatu w klasztorze bazylianów w Warszawie. Latem 1994 r. o. Włodzimierz został protoihumenem zakonu bazylianów w Polsce i jednocześnie proboszczem warszawskiej parafii greckokatolickiej14. Jak wskazują dokumenty zgromadzone we wrocławskim IPN, był on wówczas obiektem działań operacyjnych komunistycznej SB.

Ingres władyki odbył się we Wrocławiu 19 czerwca 1999 r. W skierowanym w sierpniu tegoż roku liście do duchowieństwa i wiernych biskup zwrócił się z następującymi słowami: „(…) Na moje hasło, jako biskupa, obrałem słowa z Liturgii Św. ‘W górę wznieśmy serca’. Wznieśmy więc, nasze serca do Boga z wiarą, nadzieją i miłością. Nie traćmy nadziei, nie poddawajmy się. Nie czujmy się mniej wartościowymi. Przed nami są możliwości, których nie dane było doświadczyć pokoleniu naszych poprzedników. Nie zmarnujmy tej historycznej, danej przez Boga możliwości. Silni wiarą i nadzieją, będziemy potrafili bez strachu iść w nowe tysiąclecie. (…)”15.

Reorganizacja pracy diecezji. Jedną z pierwszych decyzji personalnych biskupa Włodzimierza było mianowanie ks. mitr. P. Kryka wikariuszem generalnym eparchii16. Kanclerzem kurii został ks. Bogdan Ogrodnik, powołany również na wizytatora katechetycznego eparchii. W skład kurii weszli ponadto ks. mitr. J. Ulicki oraz ks. W. Pyrczak. Do kolegium radców eparchii poza czterema wymienionymi księżmi weszli ks. mitr. Ch. Stanecki, ks. B. Hałuszka, ks. B. Pipka i ks. J. Hojniak. Do rady prezbiterów weszli: ks. mitr. P. Kryk i ks. mitr. J. Ulicki (obaj z urzędu), ks. ks. B. Ogrodnik, J. Hojniak, B. Hałuszka i B. Pipka (z nominacji), ks. mitr. Ch. Stanecki, ks. ks. W. Pyrczak, M. Drapała i P. Baran (z wyboru)17. W czerwcu 2000 r. dziekanem dekanatu bizantyjsko-ukraińskiego w duszpasterstwie wojskowym, w miejsce ks. P. Kryka został mianowany ks. B. Miszczyszyn18. W związku z nominacją ks. mitrata P. Kryka na biskupa i jego wyjazdem do Niemiec, na stanowisko wikariusza generalnego powołany został w dniu 22 stycznia 2001 r. ks. Bogdan Hałuszka19. W roku 2003 nastąpiła zmiana na stanowisku kanclerza eparchii. Nowym kanclerzem został ks. Robert Rosa. Kolejne zmiany w organach diecezjalnych nastąpiły z początkiem 2005 r. Powołano wówczas też nowych dziekanów (protoprezbiterów). Obsadę stanowisk w diecezji na dzień 1 stycznia 2005 r. ilustruje tabela20.

Tab. 2: Skład organów diecezji wrocławsko-gdańskiej Cerkwi greckokatolickiej w Polsce (stan na 1 stycznia 2005 r.)

Organ

Skład

Kuria

ks. mitr. B. Hałuszka, ks. mitr. J. Ulicki, ks. kanclerz R. Rosa, ks. ekonom A. Michaliszyn

Kolegium radców eparchii

ks. mitr. B. Hałuszka, ks. mitr. J. Ulicki, ks. kanclerz R. Rosa, ks. ekonom A. Michaliszyn; ks. M. Drapała, ks. B. Miszczyszyn, ks. B. Drozd, ks. P. Baran

Rada prezbiterów

Z urzędu: ks. mitr. B. Hałuszka, ks. mitr. J. Ulicki, ks. kanclerz R. Rosa, ks. ekonom A. Michaliszyn;

Z nominacji: ks. M. Drapała, ks. B. Miszczyszyn, ks. B. Drozd, ks. P. Baran, ks. B. Pipka;

Z wyboru: ks. J. Hojniak, ks. B. Ogrodnik, ks. A,. Trochanowski;

Źródło: ADWG, Dekret ustanawiający Radę Prezbiterów diecezji wrocławsko-gdańskiej Cerkwi greckokatolickiej w Polsce z dnia 21 grudnia 2004 r. [pismo nr 04/476]; Dekret ustanawiający Kolegium Radców Eparchii wrocławsko-gdańskiej Cerkwi greckokatolickiej w Polsce z dnia 21 grudnia 2004 r. [pismo nr 04/477].

Jednocześnie biskup Włodzimierz powołał nowych dziekanów. Zostali nimi: dziekanem wrocławskim – ks. Mirosław Drapała, zielonogórskim – ks. Bogdan Miszczyszyn, koszalińskim – ks. Bogdan Drozd, słupskim – ks. Piotr Baran21.

Współpraca władyki z duchownymi diecezji odbywała się również m.in. w ramach organizowanych przynajmniej raz w roku roboczych spotkań wszystkich księży diecezji (soborczyków). Miały one wymiar duszpasterski ale podejmowano na nich także różnego rodzaju ustalenia dotyczące bieżącego funkcjonowania eparchii. Ponadto przynajmniej raz w roku odbywały się rekolekcje dla duchownych diecezji.

Istotnym novum w funkcjonowaniu diecezji była podjęta przez biskupa Włodzimierza próba poszerzenia pracy duszpasterskiej poprzez oddziaływanie na poszczególne środowiska istniejące w społeczności grekokatolików. M.in. powołano diecezjalnych duszpasterzy sportowców (ks. A. Trochanowski), dzieci i młodzieży (ks. P. Baran), rodzin (ks. R. Ferenc) czy środowisk akademickich (ks. A. Michaliszyn). W sierpniu 2002 r. powołane zostało również Diecezjalne Centrum Katechetyczne z siedzibą w Legnicy. Jego dyrektorem został ks. M. Drapała22. Organizowane były również coroczne zjazdy kobiece, młodzieżowe i dla dzieci w różnych miejscowościach diecezji m.in. w Legnicy, Białym Borze, Słupsku, Koszalinie, Przemkowie i in.

W 2002 r. ponownie uregulowana została kwestia sądu I instancji dla spraw wiernych diecezji. Dzięki zgodzie arcybiskupa E. Piszcza funkcję tę nadal sprawował Warmiński Trybunał Metropolitarny23.

Sobór Diecezjalny. W marcu 2002 r. odbył się w Przemyślu Sobór Diecezjalny, na którym przyjęto szereg bardzo ważnych dokumentów regulujących kwestie liturgiczne, organizacyjne i inne. Po jego zakończeniu, w celu uporządkowania podjętych w trakcie Soboru decyzji, biskup Włodzimierz powołał pięć komisji posoborowych. Były to: komisja ds. dzieci i młodzieży (w jej składzie: ks. P. Baran, ks. M. Drapała, ks. B. Harasym, ks. A. Trochanowski, s. Melania Kuzio, A. Bukowska, Z. Tyma, E. Maksymiuk, J. Pidłypczak, I. Boruszczak), komisja duszpasterska (w jej składzie: ks. B. Hałuszka, ks. J. Hojniak, ks. R. Malinowski, P. Batruch, J. Hryckowian), komisja statutowa ( w jej składzie: ks. A. Michaliszyn, ks. mitr. Ch. Stanecki, ks. J. Bojczeniuk, S. Kłosowski; O. Hnatiuk), komisja ekonomiczno-charytatywna (ks. W. Pyrczak, ks. B. Miszczyszyn, ks. R. Ferenc, R. Rosa, O. Polibuda, M. Kierkosz), komisja liturgiczna (w składzie: ks. mitr. J. Ulicki, ks. B. Drozd, ks. B. Ogrodnik, M. Madzelan, J. Wujcik, J. Trochanowski)24.

Decyzjami soborowymi były m.in. przyjęcie zasad dotyczących liturgii, głównych zasad współpracy między wyznaniami i działalności ekumenicznej, tymczasowych zasad formowania i służby diakonów, statutu diecezjalnej rady duszpasterskiej, statutu diecezjalnej rady ds. ekonomicznych, statutu diecezjalnej komisji ds. sztuki cerkiewnej25. W roku 2006 biskup Włodzimierz ukonstytuował diecezjalną radę duszpasterską w składzie: ks. mitr. B. Hałuszka, ks. mitr. J. Hojniak, ks. R. Rosa, ks. M. Drapała, ks. P. Baran, ks. R. Ferenc, ks. B. Drozd, ks. A. Trochanowski, ks. A. Bundzyło, ks. S. Prychożdenko, ks. Sz. Jankowski, s. M. Kuzio, s. S. Marko, A. Bukowska, B. Pupczyk, F. Hnat, R. Drozd, ks. A. Michaliszyn, M. Fil, I. Boruszczak. Radzie przewodniczy bp Włodzimierz26. Powołana została również diecezjalna komisja ds. sztuki cerkiewnej w składzie: ks. B. Pipka, R. Lewosiuk, A. Stefan, P. Hnatiuk, W. Kostiw i P. Słojka27 oraz diecezjalna rada ds. ekonomicznych w składzie: ks. A. Michaliszyn, ks. R. Rosa, ks. P. Baran, A. Rewak, A. Baranik, M. Stach28.

Działalność duszpasterska, udział w życiu Kościoła Powszechnego i Cerkwi greckokatolickiej w Ukrainie oraz w dialogu ekumenicznym. Najważniejszym i jednocześnie najtrudniejszym do opisania dla świeckiego obserwatora, aspektem działalności biskupa Włodzimierza jest jego posługa duszpasterska. Dlatego też zasygnalizuję tu jedynie wybrane zagadnienia odnoszące się do tego tematu.

Działalność duszpasterska władyki odbywała i odbywa się na różnych poziomach. Przede wszystkim jest on duchownym, sprawującym liturgię i inne obowiązki spoczywające na każdym księdzu. Ponadto jako biskup, sprawuje on nadzór nad działalnością duszpasterzy w diecezji, realizując ten obowiązek m.in. w ramach wizytacji duszpasterskich. Jednak, jego zasadniczą rolą jako głównego Pasterza w eparchii, jest organizacja działalności duszpasterskiej w diecezji. Poza dbałością o stworzenie instytucjonalnych podstaw działalności diecezji, służą temu m.in. roczne programy działalności eparchii. Wpisują się one w przedsięwzięcia Kościoła Powszechnego. Dla przykładu: rok 2000 – był rokiem milenijnym, rok 2003 – rokiem rodziny, rok 2005 – rokiem Eucharystii. Ważnymi elementami posługi duszpasterskiej były i są wielkie uroczystości odpustowe, przede wszystkim w Białym Borze.

Regulacje i nauki dotyczące spraw wiary, liturgii czy moralności zajmowały wiele miejsca w ogłaszanych z okazji świąt Bożego Narodzenia i Wielkanocy wspólnych posłaniach arcybiskupa J. Martyniaka i biskupa Włodzimierza Juszczaka. Biskup Juszczak reagował też w sprawach bieżących, czego przykładem może być choćby udzielenie stałej dyspensy na okres noworoczny (31 grudnia – 1 stycznia).

Biskup Włodzimierz Juszczak, a wraz z nim cała eparchia jest częścią Cerkwi greckokatolickiej, jako całości. Podstawowym dążeniem Cerkwi w chwili obecnej jest nadanie jej ustroju patriarszego. Uczestnicząc w spotkaniu ad limina, hierarchów Cerkwi greckokatolickiej w Watykanie z papieżem Janem Pawłem II w 2004 r., bp Włodzimierz miał sposobność usłyszeć od niego, iż cierpliwość wspólnoty grekokatolików w tej kwestii i wierność biskupowi Rzymu zostaną nagrodzone. Obrady Stałego Synodu miały również miejsce we Wrocławiu. Miasto to już kilkukrotnie odwiedził kardynał Lubomyr Huzar. Należy wreszcie wspomnieć o udziale wiernych diecezji, poprzez zbiórki funduszy, w budowie Soboru Patriarszego w Kijowie. Warto też dodać, że hierarchowie greckokatoliccy w Polsce są członkami Konferencji Episkopatu Polski. To m.in. dzięki ich staraniom Konferencja przyjęła 8-9 marca 2006 r. następujące stanowisko w związku z rocznicą pseudosoboru lwowskiego w 1946 r.: „(…) Konferencja Episkopatu Polski solidaryzuje się z Kościołem greckokatolickim, który w tych dniach przeżywa smutną 60. rocznicę próby jego likwidacji przez władze komunistyczne w czasie tzw. pseudosoboru lwowskiego. Biskupi polscy, razem z Ojcem świętym Benedyktem XVI, który z tej okazji wystosował specjalny list do grekokatolików, i z całym Kościołem Powszechnym czczą pamięć tysięcy greckokatolickich męczenników. Są pośród nich biskupi, kapłani i osoby świeckie, którzy za jedność z Następcą św. Piotra nie wahali się złożyć ofiary z własnego życia”29.

Sprawa kalendarza cerkiewnego. Kwestia kalendarza liturgicznego ma fundamentalne znaczenie dla funkcjonowania Cerkwi greckokatolickiej. W Polsce (podobnie jak w Ukrainie) kalendarzem obowiązującym w Cerkwi, poza wyjątkiem uczynionym w Warszawie, jest kalendarz juliański. Stąd obecnie przesunięcie np. świąt Bożego Narodzenia wobec kalendarza gregoriańskiego wynosi 14 dni. W przypadku świąt Wielkanocy, różnica wynosi (jeśli jest, co kilka lat święta wypadają razem) od tygodnia do nawet 5 tygodni.

W 2004 r., na polecenie biskupa Włodzimierza przeprowadzona została w podległej mu diecezji akcja sondażowa, mająca na celu znalezienie odpowiedzi, czy wprowadzenie kalendarza gregoriańskiego zostałoby zaakceptowane przez większość wiernych. Wątpliwości nad celowością utrzymania dotychczasowego kalendarza nasunęły się w związku z brakiem dostatecznie jasnej odpowiedzi na fundamentalne pytanie: czy kalendarz juliański uchronił grekokatolików przed asymilacją narodową i religijną, czy na odwrót? Ponadto kwestia zmiany kalendarza pojawiła się w wyniku obserwacji zmian zachodzących w ramach społeczności ukraińskiej w Polsce (migracja do miast, wymiana pokoleniowa itp.). W liście do duchowieństwa i wiernych z 12 stycznia 2004 r. biskup Włodzimierz napisał m.in.: „Za każdym razem, głównie przy okazji obchodzenia święta Bożego Narodzenia, przychodzi mi wysłuchiwać licznych głosów o potrzebie reformy naszego kalendarza cerkiewnego i przejścia na tzw. nowy styl. (…) Argumenty, które przytacza się za zmianą kalendarza cerkiewnego są następujące:

  • w związku z pracą i szkołą młodym rodzinom coraz trudniej obchodzić święta za starym stylem i być razem z najbliższymi w czasie świąt,
  • znaczna część naszych rodzin już świętuje albo „podwójnie” albo wyłącznie święta łacińskie, co prowadzi prostą drogą do asymilacji,w większości nasza
  • zachodnia diaspora a także część prawosławnych parafii w Polsce obchodzi święta według nowego stylu (…),

Podnoszona kwestia ewentualnej zmiany kalendarza (…) jest bardzo złożona i może być rozstrzygnięta tylko dekretem biskupa. Biorąc pod uwagę naszą sytuację w Polsce, nie możemy myśleć o ewentualnej zmianie kalendarza tylko w jednej diecezji ale musi się to odnosić do całej metropolii. (…)”30.

Kwestia zmiany kalendarza wywołała pewien rezonans wśród ukraińskich intelektualistów, czego dowodem była dyskusja prowadzona na łamach tygodnika „Nasze Słowo”. Ostatecznie wprowadzenie nowego kalendarza zostało tymczasowo zaniechane. Dzięki ankietom przeprowadzonym przez księży w trakcie kolędy otrzymaliśmy za to arcyciekawy materiał socjologiczny, dający wiele światła na kondycję społeczności greckokatolickiej w diecezji wrocławsko-gdańskiej. W ankiecie wzięło udział 7.511 osób (badaniem objęto osoby od 15 roku życia). Za wprowadzeniem nowego kalendarza opowiedziało się 4.039 osób, przeciw 2.970, dla 416 osób kwestia ta nie stanowi różnicy, zaś 86 nie wypowiedziało swojego zdania.

Tab. 3: Wyniki badania opinii wiernych diecezji wrocławsko-gdańskiej Cerkwi greckokatolickiej w kwestii zmiany kalendarza z juliańskiego na gregoriański w 2004 r.

Parafia

Ilość głosów

Za zmianą

Przeciw zmianie

Bez różnicy

Bez zdania

Barcino

36

2

34

0

0

Barkowo

255

111

137

7

0

Białogard

49

11

36

0

2

Biały Bór

251

74

155

19

3

Bobolice

24

2

22

0

0

Bytów

241

53

178

8

2

Chobienia

46

24

12

3

7

Człuchów

191

89

88

14

0

Dębnica Kasz.

11

8

3

0

0

Drzewiany

12

4

6

2

0

Gdańsk

342

172

156

8

6

Gliwice

19

9

8

2

0

Głogów

74

50

15

5

4

Gorzów Wlkp.

36

12

12

11

1

Ińsko

99

96

0

3

0

Jelenia Góra

20

16

4

0

0

Katowice

58

32

25

0

1

Kołobrzeg

381

139

216

17

9

Komorniki

45

32

10

3

0

Koszalin

315

162

138

13

2

Legnica

679

378

251

49

1

Lębork

54

14

38

2

0

Lubin

213

117

63

28

5

Łódź

18

9

7

1

1

Miastko

148

90

58

0

0

Międzybórz

101

45

42

13

1

Międzyrzecz

99

74

18

6

1

Modła

223

135

58

29

1

Nowogród Bobrz.

75

43

28

3

1

Oleśnica

28

15

13

0

0

Oława

49

38

9

2

0

Opole

17

12

5

0

0

Osiecko

67

40

26

1

0

Płoty

70

31

29

9

1

Poznań

30

23

6

1

0

Poźrzadło

75

52

16

6

1

Przemków

101

77

24

0

0

Skwierzyna

38

8

22

3

5

Sławno

52

39

9

4

0

Słupia

66

24

38

4

0

Słupsk

185

106

75

4

0

Stargard Szcz.

349

314

19

15

1

Strzelce Kraj.

20

5

8

6

1

Szczecin

136

135

1

0

0

Szczecinek

305

71

225

7

2

Szprotawa

118

71

29

18

0

Środa Śl.

30

14

9

6

1

Świdwin

149

50

90

8

1

Trzebiatów

313

180

114

18

1

Wałbrzych

12

11

1

0

0

Wałcz

272

140

107

17

8

Wołów

140

77

43

11

9

Wrocław

311

187

110

11

3

Zamienice

180

83

76

17

4

Zielona Góra

283

233

48

2

0

RAZEM

7511

4039

2970

416

86

Źródło: ADWG, Pismo bpa Włodzimierza do duchowieństwa i wiernych] z dnia 29 kwietnia 2004 r. Dodatek: Wyniki ankiety wśród wiernych diecezji wrocławsko-gdańskiej w sprawie kwestii zmiany kalendarza liturgicznego 2003 [błędna data]. [nr pisma 04/161].

Przy okazji analizy wyników badania opinii wiernych otrzymaliśmy wiele informacji dodatkowych takich jak liczba wiernych (do liczby ankietowanych należałoby dodać jeszcze osoby poniżej 15 roku życia), struktura demograficzna diecezji itp.

Materialne podstawy funkcjonowania eparchii oraz działalność charytatywna. Materialny aspekt funkcjonowania struktur cerkiewnych w Polsce był na ogół tematem pomijanym w publikacjach dotyczących tego zagadnienia. Działo się tak głównie za sprawą braku źródeł, na podstawie których można by było w sposób wiarygodny przeanalizować stan finansów Cerkwi ale także „tradycyjnych” poniekąd oraz odziedziczonych po poprzednim okresie obaw i niechęci albo przynajmniej z braku nawyku ze strony duchownych do dzielenia się tego typu informacjami. Również w tym zakresie nastąpiła zmiana po roku 1999.

Władyka Włodzimierz wprowadził zwyczaj informowania wiernych o stanie finansów diecezjalnych, choć nie są to bilanse w rozumieniu księgowym. Głównymi źródłami dochodów eparchii były wedle cytowanych sprawozdań, tzw. cathedraticum tj. ofiara wiernych zbierana w pierwszą niedzielę każdego miesiąca w każdej cerkwi na terenie eparchii, indywidualne datki i darowizny, dotacje celowe, dzierżawa diecezjalnej ziemi, darowizny instytucji kościelnych. Kwoty przychodów eparchii z tytułu cathedraticum w poszczególnych latach ilustruje tabela.

Tab. 4: Kwoty przychodów eparchii wrocławsko-gdańskiej Cerkwi greckokatolickiej w Polsce z tytułu cathedraticum w latach 1999 – 2006

Rok

Kwota w zł

1999

45.500

2000

57.190

2001

61.064

2002

67.771

2003

64.001

2004

Bd

2005

54.637

Źródło: ADWG, Pismo bpa Włodzimierza do duchowieństwa i wiernych Eparchii Wrocławsko Gdańskiej Cerkwi Greckokatolickiej z dnia 12 stycznia 2000 r. [nr 01/013]; Pismo bpa Włodzimierza do duchowieństwa i wiernych Eparchii Wrocławsko Gdańskiej Cerkwi Greckokatolickiej z dnia 6 lutego 2001 r. [nr 02/095]; Pismo bpa Włodzimierza do duchowieństwa i wiernych Eparchii Wrocławsko Gdańskiej Cerkwi Greckokatolickiej z dnia 24 kwietnia 2004 r. [nr 04/160]; Pismo bpa Włodzimierza do duchowieństwa i wiernych Eparchii Wrocławsko Gdańskiej Cerkwi Greckokatolickiej z dnia 27 stycznia 2006 r. [nr 06/032];

W sprawozdaniu za 1999 r. nie wymienia się żadnych innych przychodów eparchii. Co do wydatków w piśmie podano lakonicznie, że były to „bieżące potrzeby Kurii”31. W sprawozdaniu za 2001 r. oprócz cathedraticum biskup podał również inne źródła przychodów: indywidualne darowizny w wysokości 800,00 zł. W sprawozdaniu tym zaznaczono, że wydatkami kurii są: ogrzewanie pomieszczeń kurii, sprzątanie, opłaty za wodę, prąd, dojazdy, ubezpieczenia socjalne i samochodowe, opłaty telefoniczne, materiały biurowe, opłacenie pracownika kurii, czynsz mieszkania biskupa. Funduszy nie wystarczyło na wszystkie potrzeby kurii. „Biskup – czytamy w piśmie – nie otrzymuje też żadnego wynagrodzenia”32. Bardzo wysokie wydatki poniosła kuria w roku 2002 – stanowiły one kwotę 168.308 zł. Wydatki zapisane w roku 2003 wyniosły 98.466,94 zł. W 2003 r. indywidualne darowizny wyniosły 4,5 tys. zł (chociaż wspomina się o darowiźnie na remont dachu – 15.000 zł ale sądząc po zestawieniu za 2005 r. koszty te ewidencjonowano odrębnie), ponadto Kuria otrzymała z Ministerstwa Kultury zwrot poniesionych wydatków na remont swojej zabytkowej siedziby w wysokości 35.430 zł33. W 2005 r. przychodami Kurii poza cathedraticum były darowizny (3.880 zł) i dzierżawa ziemi diecezjalnej (19.000 zł). Oddzielna ewidencja prowadzona była w zakresie prac remontowych katedry. Na remont kaplicy Hochbergów w roku 2005 wydatkowane były koszty w wysokości ponad 400.000 zł. Kwota ta pochodziła w większości ze źródeł zewnętrznych (państwowych, kościelnych i municypalnych). Koszty funkcjonowania diecezjalnych struktur wyniosły zaś w tym roku 140.052 zł34. Jak z powyższych danych widać, większość lat zamykała się w bilansie diecezji stratą, która pokrywana była z „funduszy kościelnych” (w źródle nie wskazano o jakie konkretnie fundusze chodzi)35.

Poza funduszem kurii, w ramach diecezji prowadzone były również inne zbiórki pieniężne. Były to zbiórki na potrzeby Ziemi Świętej (w roku 2001 – 2.571 zł, 2003 – 3.408 zł, 2005 – 3.214 zł), na wizytę Ojca Św. w Ukrainie w 2001 r. – 13.265 zł, świętopietrze – 3.017 zł w 2001 r., 3.879 zł w 2003 r., 3.066 w 2005 r., fundusz młodzieżowy – 7.958 zł w 2001 r. jako 10% zebranych przez diecezjalnych księży datków w ramach kolędy, w 2005 r. 7.387 zł, na potrzeby Synodu Biskupów UCGK – w 2003 r. – 8.692 zł, w 2005 r. – 8.541 zł, na budowę Soboru UCGK w Kijowie – 13.240 zł w 2003 r. i 13.420 zł w 2005 r., na potrzeby żeńskich zgromadzeń – 11.657 zł w 2005 r., na fundusz samopomocowy – 7.387 zł w roku 2005 (również, jako 5% wartości zebranych datków w ramach kolędy). Odrębne zbiórki przeprowadzała również diecezjalna Caritas. Od roku 2005 zaistniała możliwość przekazywania 1% od podatków na cele instytucji pożytku publicznego. Niestety nie dysponujemy informacjami, jakie kwoty zostały przekazane na konto Caritas i jakie z kolei instytucja ta przekazała na rzecz Caritas greckokatolickiej diecezji wrocławsko-gdańskiej.

Informacja na temat finansowania działalności struktur diecezjalnych byłaby niepełna gdyby pominąć sprawę zwolnień z cathedraticum udzielonych przez biskupa parafiom budującym świątynie oraz mniejszym parafiom, które nie mogą utrzymać nawet duchownego. W roku 2005 wśród zwolnionych z tej daniny parafii znalazły się największe spośród istniejących w diecezji: Koszalin, Legnica, Zielona Góra, a ponadto Słupsk i Lubin.

Przykładami działalności charytatywnej diecezji była akcja pomocy powodzianom w 1997 r. Dzięki powołaniu diecezjalnej Caritas, działalność ta mogła zostać usystematyzowana. Skupia się ona m.in. na organizacji wypoczynku dla dzieci i młodzieży, a także na pomocy w utrzymaniu Domu Pomocy Społecznej w Prałkowcach k. Przemyśla. Obecnie dyrektorem Caritas diecezji wrocławsko-gdańskiej jest ks. Robert Rosa.

Podsumowanie. Odnosząc funkcjonowanie powstałej przed 10 laty diecezji wrocławsko-gdańskiej do treści Ewangelii, można stwierdzić, że ma ona za sobą czas intensywnego zasiewu. Szczególnie po 1999 r. wiele uczyniono dla stworzenia instytucjonalnych podstaw działalności eparchii, uporządkowania spraw liturgicznych, przywracania zapomnianych tradycji wschodnich, szerszego udziału w życiu diecezji zarówno duchownych ale także osób świeckich.

Podstawową barierą dla dalszego rozwoju diecezji jest kwestia asymilacji ludności ukraińskiej. Obecnie diecezja liczy ok. 10-11 tys. aktywnych wiernych, z czego ok. 25% to osoby w wieku powyżej 65 roku życia. Na społeczności grekokatolików, jak i na całości społeczeństwa Polski, mocnym piętnem odbija się kryzys demograficzny. Czas pokaże, czy plon działalności biskupów wrocławsko-gdańskich będzie równie imponujący, jak ów przedstawiony powyżej zasiew.


 

1 Można tu wymienić m.in.: A. Sorokowski, Ukraińscy katolicy i prawosławni w Polsce po 1945 roku, „Aneks”, 1988, nr 49; о. І. Гарасим, Нарис вибраних аспектів історії Грекокатолицької Церкви в Польщі (1945-1985), “Зустрічі”, 1990, nr 5-6; О. Гнатюк, Братство св. Володимира в Польщі, “Зустрічі”, 1990, nr 5 – 6; M. Czech, O tożsamość grekokatolików, w:, O tożsamość grekokatolików. Zbiór dokumentów z historii Cerkwi Greckokatolickiej w Polsce, Warszawa 1992; В. Гриник o., Церква в рідному краю і в Польщі, w:, Україна і Польща між минулим і майбутнім [red. - А. Павлишин], Львів 1991; С. Дзюбина о. мітрат, І стверди діло рук наших. Спогади. Варшава 1995; S. Stępień, Represje wobec Kościoła greckokatolickiego w Europie Środkowo-Wschodniej po II wojnie światowej, w.: Polska – Ukraina 1000 lat sąsiedztwa [ red. S. Stępień], t. 2, Przemyśl 1994; S. Stepień, Kościół greckokatolicki na Śląsku po II wojnie światowej, w:, Miejsce i rola kościoła wrocławskiego w dziejach Śląska [K. Matwijowski – red.], Wrocław 2001; I. Hałagida, Sytuacja wyznaniowa Ukraińców na zachodnich i północnych ziemiach Polski w latach 1947 – 1957, w:, Ukraińcy w najnowszych dziejach Polski (1918 – 1989) [red. R. Drozd], t. 1, Warszawa 2000; R. Drozd, Akcja misyjna Kościoła prawosławnego wśród grekokatolików w Polsce w latach 1951 – 1989, „Dzieje Najnowsze”, 2003, z. 4; J. Syrnyk, Kwestia wyznaniowa wśród ludności ukraińskiej na Dolnym Śląsku w latach 1945 – 1989, Ridna mowa, 2004, nr 4; K. Myszkowski, Sytuacja Kościoła greckokatolickiego w Polsce po przesiedleńczej akcji „Wisła” w świetle dokumentów Urzędu do Spraw Wyznań z lat 1950 – 1957, w:, Ukraińcy w najnowszych dziejach Polski (1918 – 1989) [red. – R. Drozd], t. II, Warszawa 2005; Bardzo dużo wiadomości na temat aktualnego stanu Cerkwi greckokatolickiej w Polsce przynoszą wydawane w Górowie Iławieckim w języku ukraińskim „Kalendarze Błahowista”. Obecnie dr Igor Hałagida z Gdańska przygotowuje monografię dotyczą Cerkwi greckokatolickiej w Polsce po II wojnie światowej.

2 ADWG, Pismo Nuncjatury Apostolskiej w Polsce do o. Floriana Pełki SJ przewodniczącego konsulaty wyższych przełożonych zakonów męskich z 17 lutego 1994 r. Załącznik: Statystyka dotycząca obrządku bizantyjsko-ukraińskiego (greckokatolickiego) w Polsce, [nr pisma N.2935/94].

3 ADWG, Komunikat Nuncjatury Apostolskiej z 31 maja 1996 r., [nr pisma N.4322/96].

4 Bp. Teodor Majkowicz (1932-1998) – Pierwszy ordynariusz greckokatolickiej diecezji wrocławsko-gdańskiej, w:, Polska – Ukraina 1000 lat sąsiedztwa [red. S. Stępień], Przemyśl ….

5 ADWG, Dekret wykonawczy dotyczący decyzji Ojca Świętego Jana Pawła II w związku z reorganizacją struktur duszpastersko-administracyjnych obrządku greckokatolickiego (bizantyjsko-ukraińskiego) w Polsce wydany z upoważnienia Stolicy Apostolskiej z 31 maja 1996 r., [nr pisma N.4322/96].

6 ADWG, Dekret bpa T. Majkowicza w sprawie powołania dekanatów diecezji wrocławsko-gdańskiej Cerkwi greckokatolickiej z dnia 2 września 1996 r., [pismo nr 46/96]; por.: S. Stepień, Kościół greckokatolicki na Śląsku po II wojnie światowej, op.cit., s. 154.

7 ADWG, Dekret bpa T. Majkowicza powołujący ks. Piotra Kryka na wikariusza generalnego diecezji z dnia 2 września 1996 r.

8 Календар «Благовіста» 1997, Górowo Iławieckie 1997, s. 191 – 194.

9 ADWG, Dekret bpa T. Majkowicza powołujący Caritas diecezji wrocławsko-gdańskiej z dnia 12 grudnia 1996 r., [pismo nr 50/96]; ibidem, Dekret bpa T. Majkowicza powołujący ks. Piotra Szweca Nadwornego na dyrektora Caritas diecezji z dnia 12 grudnia 1996 r.,[pismo nr 51/96]

10 ADWG, Okólnik bpa T. Majkowicza do duchowieństwa z 22 października 1997 r., [nr pisma 95/97].

11 ADWG, Pismo wikariusza generalnego ks. mitr. P. Kryka do [brak adresata, prawdopodobnie chodziło o redakcję „Naszego Słowa”] z dnia 8 września 1997 r., [nr pisma 5/97]

12 ADWG, Protokół zebrania kolegium radców eparchii z dnia 13 maja 1998 r.

13 ADWG, Komunikat Nuncjatury Apostolskiej w Polsce z 24 kwietnia 1999 r. [pismo nr N.5980/99]

14 Є. Вапляк, Владика, Український альманах 2006, s. 84 – 87.

15 ADWG, List do duchowieństwa i wiernych w eparchii wrocławsko-gdańskiej z 12 sierpnia 1999 r.

16 ADWG, Dekret [nr 99/075] w sprawie mianowania ks. mitrata P. Kryka wikariuszem generalnym eparchii z dnia 1 lipca 1999 r.

17 ADWG, Informacja o nominacjach bpa Włodzimierza dokonanych z niem 1 lipca 1999 r., Wrocław 16 sierpnia 1999 r. [nr pisma 99/113]

18 ADWG, Dekret bpa Włodzimierza w sprawie mianowania ks. B. Miszczyszyna na dziekana dziekanatu bizantyjsko-ukraińskiego w duszpasterstwie wojskowym z dnia 7 czerwca 2000 r. [pismo nr 00/150]

19 ADWG, Dekret bpa Włodzimierza powołujący ks. B. Hałuszkę na wikariusza generalnego diecezji z dnia 20 stycznia 2001 r. [pismo 01/021]

20 ADWG, Dekret ustanawiający Radę Prezbiterów diecezji wrocławsko-gdańskiej Cerkwi greckokatolickiej w Polsce z dnia 21 grudnia 2004 r. [pismo nr 04/476]; Dekret ustanawiający Kolegium Radców Eparchii wrocławsko-gdańskiej Cerkwi greckokatolickiej w Polsce z dnia 21 grudnia 2004 r. [pismo nr 04/477]

21 ADWG, Informacja z dnia 21 grudnia 2004 r. [pismo nr 04/478]

22 ADWG, Dekret powołujący ks. M. Drapałę na stanowisko dyrektora Diecezjalnego Centrum Katechetycznego diecezji wrocławsko-gdańskiej Cerkwi greckokatolickiej w Polsce z dnia 14 sierpnia 2002 r. [pismo nr 02/325]

23 ADWG, Pismo do Nuncjusza Apostolskiego w Polsce w sprawie Sądu I Instancji dla spraw wiernych diecezji wrocławsko-gdańskiej Cerkwi greckokatolickiej w Polsce z dnia 17 czerwca 2002 r. [pismo nr 02/263]

24 ADWG, Dekret powołujący komisje posoborowe diecezji wrocławsko-gdańskiej Cerkwi greckokatolickiej w Polsce z dnia 15 maja 2002 r. [pismo nr 02/214]

25 ADWG, Decyzje Soboru Diecezjalnego Eparchii Wrocławsko-Gdańskiej UCGK, który odbył się w Przemyślu w dniach 14-16 marca 2002 r. [dokumenty podpisane przez biskupa Włodzimierza w styczniu 2005 r.]

26 ADWG, Dekret ustanawiający Diecezjalną Radę Duszpasterską diecezji wrocławsko-gdańskiej Cerkwi greckokatolickiej w Polsce z dnia 22 lutego 2006 r. [pismo nr 06/063]

27 ADWG, Dekret ustanawiający Diecezjalną Radę ds. Sztuki Cerkiewnej diecezji wrocławsko-gdańskiej Cerkwi greckokatolickiej w Polsce z dnia 22 lutego 2006 r. [pismo nr 06/064]

28 ADWG, Dekret ustanawiający Diecezjalną Radę ds. Ekonomicznych diecezji wrocławsko-gdańskiej Cerkwi greckokatolickiej w Polsce z dnia 22 lutego 2006 r. [pismo nr 06/065]

29 ADWG, Komunikat z 335 zebrania plenarnego Konferencji Episkopatu Polski, 9 marca 2006 r.

30 ADWG, Pismobpa Włodzimierza do duchowieństwa i wiernych Eparchii Wrocławsko Gdańskiej Cerkwi greckokatolickiej z dnia 12 stycznia 2004 r. [nr 04/001]

31 ADWG, Pismo bpa Włodzimierza do duchowieństwa i wiernych Eparchii Wrocławsko Gdańskiej Cerkwi Greckokatolickiej z dnia 12 stycznia 2000 r. [nr 01/013];

32 ADWG, Pismo bpa Włodzimierza do duchowieństwa i wiernych Eparchii Wrocławsko Gdańskiej Cerkwi Greckokatolickiej z dnia 6 lutego 2002 r. [nr 02/095];

33 ADWG, Pismo bpa Włodzimierza do duchowieństwa i wiernych Eparchii Wrocławsko Gdańskiej Cerkwi Greckokatolickiej z dnia 29 kwietnia 2004 r. [nr 04/160];

34 ADWG, Pismo bpa Włodzimierza do duchowieństwa i wiernych Eparchii Wrocławsko Gdańskiej Cerkwi Greckokatolickiej z dnia 27 stycznia 2006 r. [nr 06/032];

35 Ibidem.