Ukraińskie Towarzystwo Historyczne w Polsce

Bohdan Halczak (Zielona Góra)

Dnia 28 marca 1947 r., o godz. 23.10, w ostatnim wydaniu dziennika wieczornego Polskiego Radia odczytano komunikat Ministerstwa Obrony Narodowej: „Dnia dwudziestego ósmego marca bieżącego roku około godziny dziesiątej rano w czasie inspekcji służbowej zginął od skrytobójczych kul ukraińskich faszystów UPA, na drodze Sanok-Baligród, generał broni Karol Świerczewski, drugi wiceminister obrony narodowej, były dowódca drugiej armii, bohater walk o Nysę Łużycką. Zwłoki zostaną sprowadzone samolotem do Warszawy. Data pogrzebu zostanie podana do wiadomości.”¹.

Emilian Wiszka (Toruń)

W tym miesiącu król ruszył się z Warszawy do Prus, aby przygotować bądź wojnę, bądź pokój. Poprzedzili go komisarze wyznaczeni w ubiegłym miesiącu, ci sami, których przed sejmem z wyboru królewskiego zatwierdzono. Ustalono rozpoczęcie układów w obecności posłów francuskiego i angielskiego¹. Słowa te zapisał w swoim pamiętniku Albrycht Stanisław Radziwiłł, kanclerz wielki litewski, zaufany króla Władysława IV. Ten, jako tytularny król szwedzki, podjął właśnie długo przemyśliwaną decyzję by usunąć Szwedów z portów południowo-wschodniego Bałtyku, które zajmowali oni na podstawie ustaleń rozejmu z Altmarku w 1629 roku – Elbląga, Tolkmicka, Braniewa, Pilawy, Kłajpedy i in. aż po Zatokę Ryską, przenieść wojnę na teren Szwecji i następnie odzyskać tamtejszy tron².

Roman Drozd (Słupsk)

W 1947 roku polskie władze komunistyczne przeprowadziły akcję „Wisła”. Przyświecały jej dwa cele. Pierwszy – doraźny- likwidacja ukraińskiego podziemia zbrojnego działającego na terytorium powojennej Polski i drugi – perspektywiczny – czyli całkowite rozwiązanie problemu ukraińskiego. Zakładano, że deportacja ludności ukraińskiej na ziemie zachodnie i północne Polski i osiedlenie jej tam w bardzo dużym rozproszeniu, przy jednoczesnym zakazie organizowania i kultywowania własnego życia narodowego doprowadzi do szybkiej jej asymilacji. W tajnej instrukcji Ministerstwa Ziem Odzyskanych z 10 listopada 1947 r. dotyczącej zasad osiedlania rodzin ukraińskich stwierdzono: "Zasadniczym celem przesiedlenia osadników "W" jest ich asymilacja w nowym środowisku polskim, dołożyć należy wszelkich wysiłków, aby cel ten był osiągnięty. Nie używać w stosunku do tych osadników określenia "Ukrainiec". W wypadku przedostania się z osadnikami na Ziemie Odzyskane elementu inteligenckiego, należy taki bezwzględnie umieszczać osobno i z dala od gromad, gdzie zamieszkują osadnicy z akcji >>Wisła<<”

Emilian Wiszka (Toruń)

Сибир, Сибир, далёкий край,
Сибир я хорошо знаю.
В Сибир пойду, домой вернусь,
З сибиркой погуляю.

Stan badań problemu przesiedleń Ukraińców na Syberię Zachodnią

Problemy przesiedleń Ukraińców na Syberię Zachodnią były podejmowane jeszcze w trakcie trwania wielkiej fali z przełomu XIX i XX wieku. Pierwsze publikacje dotyczyły danych o wychodźcach z Ukrainy (Połtawa 1900; Czernihów 1908). Kolejne prace pojawiły się w drugiej połowie ubiegłego stulecia. Przegląd tej literatury najpełniej zaprezentował w 1998 r. A. Lipin (Barnauł)¹. Wśród innych wymienia i omawia prace I. Łobody (1958), Ł. Sklarowa (1962), E. Brusnikina (1965), F. Łosia (1969), B. Tichonowa (1978), N. Jakimienki (1980), S. Bruka i W. Kabuzana (1981), I. Ostrowskiego (1991), I. Worobiewej (1993). Prócz tego należy jeszcze wymienić prace współczesnych naukowców: I. Silinej, W. Razgona, D. Kołdakowa, K. Pożarskiej, A. Chramkowa (Barnauł), Ł. Kutiłowej (Tomsk)².